Alper Arikan 
Microsoft, Windows 11 için işlemci performansını artırabilecek yeni bir teknoloji üzerinde çalışıyor. Intel tarafından geliştirilen Advanced Performance Extensions (APX) desteği, işletim sisteminin deneysel sürümünde ortaya çıktı. x86-64 komut setini genişleten teknoloji, işlemcilerin daha az bellek işlemi gerçekleştirerek yazılımları daha verimli çalıştırmasını sağlayabilecek. İlk olarak Intel’in Nova Lake ve Diamond Rapids işlemcilerinde kullanılacak APX’in gelecekte AMD işlemcilere de gelmesi bekleniyor.
Microsoft’un 23 Ekim 2026 tarihinde Experimental (Future Platforms) kanalı üzerinden yayınladığı Windows 11 Insider Preview 29695.1001 sürümünde Advanced Performance Extensions (APX) adlı yeni bir ayar tespit edildi. X platformunda XenoPanther kullanıcı adıyla paylaşım yapan Xeno tarafından ortaya çıkarılan özellik, Windows’un yeni nesil işlemcilerdeki APX komutlarını kullanabilmesi için geliştiriliyor.
İşletim sisteminin gelişmiş ayarlarında bulunan seçenek, “Daha iyi performans için Windows’un APX kullanmasına izin ver” açıklamasını taşıyor. Özellik etkinleştirildiğinde bilgisayarın yeniden başlatılması gerekiyor. Ancak APX henüz deneysel aşamada ve mevcut tüketici işlemcilerinde kullanılamıyor. Dolayısıyla ayarın açılması şu an herhangi bir performans artışı sağlamıyor.
Intel tarafından ilk kez Temmuz 2023’te tanıtılan Advanced Performance Extensions, x86-64 mimarisinin komut setine yeni yetenekler ekliyor. Teknolojinin temelinde işlemcilerin genel amaçlı yazmaç sayısının artırılması bulunuyor. Geleneksel x86-64 mimarisindeki 16 genel amaçlı yazmaç, APX ile birlikte 32’ye çıkıyor.
Yazmaçlar, işlemcinin kendi içerisinde bulunan ve üzerinde çalıştığı verileri doğrudan saklayabildiği yüksek hızlı depolama alanları olarak kullanılıyor. Yazmaç sayısının iki katına çıkması, işlemcinin aynı anda daha fazla veriyi kendi içerisinde tutmasına olanak tanıyor. Böylece bazı hesaplamalarda verilerin bellekten tekrar tekrar alınması veya belleğe yazılması ihtiyacı azalıyor.
APX yalnızca yazmaç kapasitesini genişletmekle sınırlı değil. Teknoloji, üç işlenenli komut biçimlerini, yeni koşullu işlemleri ve gereksiz veri taşımalarını azaltan ek komutları da x86-64 mimarisine kazandırıyor. Üç işlenenli komutlar sayesinde bazı işlemlerin sonuçları, kaynak verilerin üzerine yazılmadan farklı bir yazmaca aktarılabiliyor.
Yeni komut biçimleri, belirli hesaplamalarda gereken ek veri taşıma ve işlem adımlarını azaltabiliyor. Derleyiciler de APX desteğinden yararlanarak işlemcinin çalıştıracağı makine kodunu daha verimli oluşturabiliyor.
Intel’in SPEC CPU 2017 Integer iş yükleri üzerinde gerçekleştirdiği prototip simülasyonlarında APX için hazırlanan kodlarda bellekten veri okuma işlemlerinin yaklaşık yüzde 10, belleğe veri yazma işlemlerinin ise yüzde 20’nin üzerinde azaldığı görüldü. Çalıştırılan toplam komut sayısında da yaklaşık yüzde 10 düşüş kaydedildi.
Ancak bu oranlar doğrudan işlemci performansındaki artışı ifade etmiyor. Ölçümler, belirli test iş yüklerinde yürütülen komut ve bellek işlemlerindeki azalmayı gösteriyor. Gerçek uygulamalarda elde edilecek performans farkı, kullanılan işlemcinin mimarisine, yazılımın çalışma biçimine ve APX komutlarından ne ölçüde yararlandığına bağlı olacak.
Microsoft, APX desteği için Windows’un geliştirici araçlarında da değişiklikler yaptı. Windows SDK içerisinde işlemci özelliklerinin algılanmasına ve genişletilmiş işlemci durumunun tanımlanmasına yönelik düzenlemeler bulunuyor. WinDbg hata ayıklama aracına da APX yazmaçlarının işlenmesi ve incelenmesiyle ilgili geliştirmeler eklendi.
Donanım tarafında ise Intel’in yeni nesil Nova Lake tüketici işlemcileri ve Diamond Rapids kod adlı Xeon sunucu işlemcileri APX desteğiyle gelecek. Nova Lake ailesinin 2027 yılında piyasaya çıkması bekleniyor. Diamond Rapids ise teknolojiyi sunucu ve iş istasyonu tarafına taşıyacak.
APX desteği yazılım geliştirme araçlarına da ekleniyor. GCC derleyicisinde Nova Lake mimarisine yönelik APX desteği bulunurken AIDA64 de yeni komut setini kullanan bir SHA3 performans testi hazırladı. Söz konusu test, Nova Lake ve Diamond Rapids mimarilerinin APX yeteneklerinden yararlanacak şekilde geliştirildi.
Intel’in yanı sıra AMD de APX teknolojisiyle ilgili çalışmalarda yer alıyor. İki şirket, x86 Ecosystem Advisory Group kapsamında x86 mimarisinin geleceğine yönelik teknik iş birliği yürütüyor. AMD’nin ilerleyen işlemci nesillerinde APX desteğine geçmesi bekleniyor ancak henüz hangi mimarinin bu özelliği sunacağı açıklanmadı.
AMD’nin Zen 6 mimarisi için GCC 16 belgelerinde APX desteği bulunmuyor. Bu nedenle Zen 7, teknolojiyi destekleyen ilk AMD mimarisi olabilir. Bununla birlikte Zen 6 veya Zen 7 için resmi bir APX desteği doğrulaması yapılmadı.
Yeni teknolojiden yararlanmak için yalnızca Windows 11’in güncellenmesi yeterli olmayacak. APX komutlarının işlemcinin donanımında desteklenmesi ve çalıştırılan yazılımların bu komutlardan yararlanacak şekilde derlenmesi gerekiyor. Mevcut Intel Core ve AMD Ryzen işlemcilerine yazılım güncellemesiyle APX desteği eklenemiyor.
Uygulama geliştiricileri, uygun derleyiciler kullanarak mevcut yazılımlarını APX için yeniden derleyebilecek. Intel’in teknik yaklaşımında, birçok yerel uygulamanın kaynak kodu değiştirilmeden yeniden derlenerek yeni komut setinden yararlanabilmesi öngörülüyor. Bununla birlikte yalnızca Windows 11’deki APX ayarının etkinleştirilmesi, mevcut uygulamaların otomatik olarak hızlanmasını sağlamayacak.
Microsoft, APX desteğinin Windows 11’in kararlı sürümüne ne zaman ekleneceğini henüz açıklamadı. Özelliğin bulunduğu Experimental (Future Platforms) kanalı belirli bir Windows sürümüne bağlı değil. Bu nedenle APX’in Windows 11 27H2 ile kullanıma sunulacağına ilişkin resmi bir doğrulama da bulunmuyor.
